Bas Heijne over de staat van Nederland: Noorderburen tussen ergernis en hoop

nederland-na-de-verkiezingenPOP-UP Nederland na de verkiezingen
En is er een lijn tussen Trump en Wilders?
Gratis debat over de verkiezingen in Nederland

Nederland trekt op 15 maart naar de stembus. Enkele dagen later, als het stof is gaan liggen, willen we met geïnteresseerden samenkomen. Wat maakten deze verkiezingen anders dan de vorige? Wat waren de thema’s? Wie zijn de belangrijkste kopstukken? Waar staan de partijen voor? Hoe moeten we de uitslag interpreteren? Wordt het een moeilijke regeringsvorming?

In een tweede deel staan we stil bij de boeiende analyse van Bas Heijne, een bekend en scherp columnist. Stefaan Segaert ontmoette de man tijdens een lezing op 7 maart in Terneuzen en brengt verslag uit. Waarom is volgens Heijne het populisme van Geert Wilders niet snel voorbijgaand? Hoe werkt populisme? Wat hebben Marine Le Pen, Geert Wilders en Donald Trump met elkaar gemeen? Wat is de rol van de media?

Zondag 19 maart van 10u00 tot 12u30
Onthaal vanaf 9u45. Koffie en thee staan klaar.

Vormingplus Waas-en-Dender, Rode Kruisstraat 23, 9100 Sint-Niklaas

Gratis.
Inschrijven is niet nodig.

Meer info? Lees hier alvast het verslag over de lezing van Bas Heijne. 

Bas Heijne over de staat van Nederland
Lezing in Terneuzen, Noorderburen tussen ergernis en hoop

Bas Heijne wordt aangekondigd als een schitterend columnist. Alle zitjes in cultuurhuis Porgy & Bess zijn bezet. Daar heeft de timing van deze voordracht wellicht veel mee te maken: volgende week zijn er verkiezingen in Nederland, en Bas Heijne werpt graag en met veel kennis van zaken en bijzondere invalshoeken zijn licht op de politieke waan van de dag. Maar dan vanuit een helikopter. Hij verweeft Trump met Wilders en … Freud.

Wie weet al op wie hij gaat stemmen? Voor wie staat er deze keer meer op het spel? Weinig handen gaan de lucht in. Ook Terneuzen is nog in de war. En dat er 28 partijen deelnemen, maakt het er niet eenvoudiger op.

Over populisme, over feiten die geen rol spelen, over de ideologie van die beweging gooit Bas interessante knuppels in het hoenderhok:

  1. Terwijl we in een wereld van grote gebeurtenissen en verschuivingen leven, krijgen de grote thema’s geen plek in de debatten. De tv-debatten op RTL waren erg ontgoochelend, maar de media gaan niet vrijuit. “Je moet ook iets te vragen hebben“, sneert Bas naar de moderator.
  2. Een complexe wereld heel simpel maken, dat doen populisten. Trump kon tijdens een meeting in New Hampshire de klimaatverandering als nonsens afschilderen omdat het buiten sneeuwde. Kwestie afgehandeld. Volgelingen knikten. Next issue.
  3. Wat de kiezers voor de Brexit, Trump, Wilders, … ook typeert: ze hebben lak aan experten en vertrouwen hen niet langer. Feiten worden afgedaan als leugens, er is een afkeer van complexiteit.
  4. Populisten formuleren de belofte van een herstel van autonomie. We take back! Wij en wij alleen. Onze groep, ons volk, moet het weer voor het zeggen krijgen. Zeker bij mensen die veel te verliezen hebben, raakt dat een gevoelige snaar. Wilders gebruikt dezelfde woorden: “Nederland moet weer van ons worden“. En ‘ons’, dat zijn volgens hem Ingrid en Henk, maar niet Fatima en Youssef. Het gaat niet alleen om emotie. Lokale culturen, gemeenschappen en economieën zijn ook vaak slachtoffer van het globale. Vraag dat maar aan het polderdorp Doel, aan Enschede waar de textielindustrie is weggetrokken of aan Groningen dat al 27 aardschokken kende door de ontginning van gas door grote bedrijven.
  5. Het verdwijnt wel weer, dat is een misvatting bij populisme. Verlichtingsidealen van gelijkheid en vrijheid staan sterk onder druk door boodschappers van de contra-verlichting. “Je eigen mensen, daar gaat het om“, is zo’n boodschap. Marine Le Pen (Frankrijk) stelt voor om alle niet-Fransen 25% meer belastingen te laten betalen.
  6. Deze beweging zit in onze cultuur ingebakken. Dat werkt hij uit aan de hand van Freud. Hij stelde vast dat de mens niet alleen ratio is, maar vaak ook niet-logisch handelt, dat zijn Lust als baby, een verzameling driften enkel kan getemperd worden omdat hij met anderen moet samenleven. De Weense psychiater noemde dat het Realiteitsprincipe, je zou het ook gewoon beschaving kunnen noemen. Het is die realiteit die populisten opheffen. Er is een belofte dat je je eigen wereld mag maken. Grab her by the pussy. En dat werkt erg krachtig en empowerend. Afhankelijkheid van anderen wordt weggemoffeld.
  7. Bas Heijne ergert zich aan het gebrek aan debat. Wil je gehoord worden (Lust) of wil je ook luisteren? Er is een gebrek aan kritische bevraging en de uitwisseling van meningen is verdwenen. Bovendien denken we vooral in categorieën: moslims, NRC-lezers, grachtengordelaars, Ajax-supporters, … Alsof we geen individuen meer zouden zijn die uit meerdere lagen bestaan. Het debat vindt bovendien plaats in een hyperbole taal: er is een overspannen beeldspraak en met die hyperbolen wordt gepingpongd tussen lijsttrekkers, dragers van het publieke debat en mediafiguren. Daarin kadert bijvoorbeeld de zwartepietendiscussie: een gevoel dat “we alweer cultuur aan de migranten moeten prijsgeven” versus nieuwe burgers in Nederland die een zwarte piet als kwetsend, beledigend en/of koloniaal ervaren.
  8. Het Lustprincipe erkent niet dat er nog andere realiteiten zijn. De oproep/oerkreet van Wilders rond “Minder Marokkanen” is een erg lekker gevoel. Het is pure lustbeleving. Je moet de wereld niet meer onderhandelen. Complexiteit is iets van de pers, de experten en de politieke vijand.

De vragen na de pauze brengen Bas nog meer onder stoom. Het publiek hangt aan zijn lippen. Ik schrijf als bezeten de stellingen, vragen, bijvragen en analyse op.

Publiek: Als de wereld heel complex is, ga je je weer met kleine dingen bezighouden. Maar wat met de media? Bas is daar een onderdeel van.

Bas: Iedereen vecht om aandacht. Polemische titels doen het veel beter dan rustige koppen. Ook de kwaliteitsmedia zijn gevoelig aan de hyperbolen. Maar dit is geen zwart-wit plaatje: in de kranten is er ook nog ruimte voor nuance.

Publiek: Waarom gaat alle aandacht naar de randstad? De Zeeuwen, Limburgers en Groningers halen nauwelijks nationale aandacht.

Bas beaamt: Er is een sterke verschraling in de media, er zijn nog amper lokale journalisten. Vandaag krijgt de journalistiek klappen, maar we worden er ook sterker door. Media kennen een eigen dynamiek, hebben drama nodig en zullen het desnoods zelf creëren. De begrafenis van de zoon van Indira Gandhi in India is daar een mooi voorbeeld van. Anders dan bij de begrafenis van zijn moeder braken nu geen rellen uit. De internationale cameraploeg ging dan toch maar inzoomen op een klein deel van het publiek dat huilend de lijkverbranding meemaakte. En omdat ze voor een week hadden geboekt en er geen rellen uitbraken, gingen ze dan maar opnieuw het thema van het kastensysteem oprakelen.

Publiek: Hoe gaan we met de behoefte aan identiteit en bedding?

Bas nuanceert: Je mag de behoefte aan samenhang van mensen niet negeren. Daar is de Verlichting, net als links, blind voor gebleven. Belangrijk voor mij is: welk verhaal ga je vertellen? Wat wil je met Nederland doen, is een belangrijker vraag dan wie we zijn.

Bas borduurt verder: Niet elke vorm van gemeenschap is destructief. De Christendemocratie, de sociaaldemocratie hadden een gemeenschapsvormend appèl. Europa na de waanzin van het fascisme had ook zo’n wervingskracht: nooit meer oorlog en we moeten alles weer samen opbouwen. We moeten het in een gemeenschap niet allemaal met elkaar eens zijn. We moeten niet snikkend in elkaars armen vallen, maar opnieuw het debat met elkaar voeren.

Ik blijf met grote vragen achter. Dat op zich is al een zeer sterke verdienste van deze lezing.

Hoe krijgen we het gesprek met voor- en tegenstanders over de richting van de samenleving opnieuw op gang? Wat betekent dat voor een vormingsorganisatie zoals Vormingplus? Burgerschap heeft ook heel sterk te maken met het heroveren van eigen ruimte. Bestaat er dan een link tussen de commons en het verlies van bedding van mensen?

Waarom heb ik het lef niet om een pop-up te organiseren na de verkiezingsdag van 15 maart in Nederland? En om de gedachten en analyses van Bas te delen met burgers uit onze regio en de verkiezingsuitslag te bestuderen.

Ik zie dat zondag 19 maart nog vrij is in mijn agenda.

Ik eindig een lange dag bij Vlaamse Vrienden op de Fiets die in de Dijkstraat in Terneuzen wonen. Omdat Peter vandaag 50 jaar is geworden, hebben we voor de lezing kroketten met vol-au-vent gegeten. Nassas, een Griek die bij Dow Chemical werkt, deelde de tafel. ’s Morgens breng ik enthousiast verslag uit aan Petra die op haar beurt haar verhaal brengt over haar vroegere leven als postbode, peerplukster en Vlaamse in Zeeland.

Verhalen delen is altijd een goed idee!

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *