Over vele vinnige burgers van Utrecht (deel 1)

We hebben afgesproken aan de Mariaplaats in de prachtig historische binnenstad van Utrecht, een echt fietsparadijs overigens. Ik verwacht een gezapige vijftiger, met bakkebaarden en een bolle buik, maar Marijn is een jonge, mooie, intelligente en netwerkende vrouw. Ze werkt bij Bureau De Helling, de Nederlandse variant van Oikos zeg maar.

We zullen haast onafgebroken van negen tot vijf uur het ene na het andere burgerschapsinitiatief bezoeken. Van noord naar oost, van zuid naar west. Utrecht is een vrij compacte stad. En het is al snel duidelijk dat ik de vele contacten, indrukken, ervaringen, politieke vragen, … niet op twee A4’tjes krijg.

Een aantal vragen houden ons bezig tijdens alle bezoeken:

  • Hoe kunnen holistische projecten die het goed doen op vlak van leefbaarheid, gezondheid, natuurbeleving, sociale inclusie, … matchen met een verkokerd en erg specialistisch ambtenarenapparaat?
  • Hoe verhoudt een terugschrijdende overheid in Nederland zich met de vele burgerschapsinitiatieven? Hoe zich te positioneren? Hoe kijkt Nederland naar het idee van de partnerstaat van Michel Bauwens?
  • Commons ondersteunen vanuit de politiek, allemaal goed en wel, maar vergroot je daarmee niet de kloof tussen kansrijke (met sterke en mondige bewoners die de weg naar  de politiek kennen en maken) en kwetsbare buurten? (waar mensen veel meer bezig zijn met overleven, die het geloof in een overheid al heel erg hebben verloren)

Bezoek aan het Spinozaplantsoen

We starten bij Heddy, een bevlogen kunstenares en actief bij het Spinozaplantsoen.

utrecht-4

We trekken naar een sociale woonwijk in handen van de woningbouwcoöperatie Mitros. Hier wonen grote gezinnen in kleine appartementen die erg beschimmeld zijn en waar de veerkracht bij veel bewoners compleet verdwenen is. Heddy is wat misnoegd. Nee, Heddy is misnoegd over de zwaarte van haar engagement en de minimale vergoeding van amper vier uur die daar tegenover staat. Pakken ambtenaren, ambtenaren in pakken en welzijnswerkers verschansen zich achter een bureau terwijl Heddy overstelpt wordt door gezinnen die vechten tegen meervoudige armoede, met rivaliserende fracties in de buurt, met dossiers die ze moet indienen, tuinwerkdagen die ze moet coördineren, … de balans is totaal zoek. Een rondje bewoners aanspreken en proberen te mobiliseren voor het hakken van het wegpad kost acht uur tijd.

Er zijn enkele schitterende samentuinstroken die creatief zijn uitgewerkt, de kinderen vinden makkelijk de weg naar de munt en de koriander, de ouderen en de ouders worden echter moeizaam bereikt. Bewoners willen wel genieten van de tuin, maar daarom nog niet de handen uit de mouwen steken.

Het eerste bezoek roept meteen een heleboel vragen op over de onrealistische verwachtingen van een overheid in het opkrikken van een buurt door een ondergewaardeerde kunstenares. Heddy werkte lange tijd in Afrika. “In Soedan is er veel meer gemeenschapsgevoel dan in Nederland, we hebben heel veel uit handen gegeven, reflecteert ze intercontinentaal bij ons afscheid.

Bezoek aan de Stadstuin

We fietsen verder voor een flitsbezoek aan de Stadstuin die ooit een anti-kraakplek is geweest. Stijn doet het businessmodel uiteen, en even later geraken we aan de praat met Dries die zelf instrumenten bouwt. Het is een hobby die uit de hand is gelopen… In hetzelfde gebouw vind je ook een fietshersteller en een slowfood restaurant.

We blijven langer hangen bij Hans van Food for Good, een zalig en erg omvattend project. Het wordt snel duidelijk dat Hans een echte doorzetter is, een goed stel hersenen en onderhandelingsdrift heeft. Een samentuin annex verkeerstuin in uitbouw kon worden samengevat als: Groen verbindt. De visie van Hans is erg holistisch: er zijn daklozen, drugsverslaafden, senioren, kinderen, mensen met een depressie, buurtbewoners, … betrokken bij Food for Good. En het uitbouwen van een breed eigenaarschap met vooral lokale actoren is ook een expliciete doelstelling.

Ook al bestaat de grond uit zware klei, toch groeit hier een paradijs van bonen, bieten, paprika en tomaten. Een imker heeft zijn korven achteraan opgesteld. De winst van de verkoop van de honing wordt gedeeld. Er zijn allerlei deelgroepjes aan de slag geweest: natuurliefhebbers, een imker, een groepje bouwde een brug en anderen enkele eenvoudige zitbanken. In de namiddag komen vijftig ambtenaren een workshop volgen. Een toekomstige uitdaging is een verkeerstuin ombouwen tot community-hub waar natuurbeleving en horeca sterk is uitgebouwd.

Hans is een sociaal ondernemer en kent veel goedmenende ambtenaren, maar een breed project zoals Food for Good dat verschillende beleidsdomeinen overstijgt, verbindt of raakt, matcht vaak niet met een bestuurlijke realiteit.

utrecht-3

Andere ervaringen leren Hans dat je als sociale onderneming wel een groot terrein ter beschikking krijgt, maar dat daar dan heel veel eisen en geboden en verboden door de overheid tegenover staan. Je mag geen te commerciële horeca organiseren, je moet de buurt goed betrekken en je moet toch zelfbedruipend zijn.

In de immer bewegende driehoek overheid-markt-burgers is nog een felle zoektocht nodig, dat zal me doorheen de dag opvallen. Ook bij onze buren. En die zoektocht is bezig! De partnerstaat van Michel Bauwens is dan wel snel uitgesproken, maar zeker geen vanzelfsprekende harmonieuze realiteit als burgers autonomie opeisen.

Bezoek aan Vechtclub XL

Jet werkt voor de Vechtclub XL, een nieuwe hub in de stad langs de Europalaan. Vechtclub XL bestaat uit een vrij stabiel netwerk van ondernemers, de meesten onder hen gelinkt aan de creatieve industrie. Het gaat om allerlei één-pitters: meubelmakers, muzikanten, designers van servies, serverbeheerders, … Ze zijn met meer dan 140 en krijgen onderdak in de Vechtclub XL. Jet matcht de vele kleine en iets grotere bedrijfjes zo goed mogelijk. Ik pik een mooie projectoproep op van haar uit de beginjaren: een stortplaats van dromen lag in een verder verleden aan de wieg van de huidige grote hal vol creatief talent. Het inkomen van Jet wordt vooral samen met twee andere vennoten gefinancierd door de huur van de bedrijfjes. Het is zalig om zien: er wordt brood gebakken voor het restaurant, bierbrouwerij De Kromme Haring is in opstart, een vrouw houdt een winkel met lokale kruiden open, fietsen worden gemonteerd, Rechtstreex heeft hier zijn depot, koffiekoppen gaan een grote keramiekoven in, er wordt geschilderd, getimmerd en gezaagd, …

utrecht-2

Petje af voor Jet! Er bestaat trouwens een indrukwekkende wachtlijst om toe te treden tot de gemeenschap van de Vechtclub XL.

utrecht-1

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *